Zeilen op het IJsselmeer: historische klippers charteren vanuit Hoorn of Enkhuizen

Wat een platbodem is

Een schip zonder kiel maar met zijzwaarden, ontworpen voor ondiep water. Op het IJsselmeer kun je daarmee overal komen, ook waar een kielboot vastloopt.

VOC-haven aan het Markermeer waar de zeventiende eeuw nog gewoon aan het water staat. Kaap Hoorn is naar deze stad genoemd, en de Hoofdtoren bewaakt nog altijd de havenmond.

Chartervormen

Dagtochten van drie tot vier uur, weekendtochten en weekcharters. Een dagtocht met groep kost vanaf ongeveer vijfendertig euro per persoon.

• De Hoofdtoren uit 1532 aan de Veermanskade

• Het Westfries Museum aan de Roode Steen

• De houten pakhuizen en scheepskades van de Binnenhaven

• De stoomtram naar Medemblik, een uur door het West-Friese land

Meehelpen

Op de meeste schepen hijs je zelf mee. Ervaring is niet nodig; de schipper vaart, de gasten trekken aan touwen.

Ooit een van de rijkste steden van de Republiek, nu een havenstadje van achttienduizend inwoners waar het Zuiderzeemuseum de oude vissersdorpen letterlijk heeft bewaard.

Waar je vertrekt

Hoorn en Enkhuizen hebben de grootste bruinevloot van het IJsselmeer. Beide havens liggen op loopafstand van het station.

Wanneer

April tot oktober. In mei en september is er goede wind en zijn de schepen makkelijker te boeken dan in de zomervakantie.

Waar je slaapt

• Aan de Veermanskade: kleine logementen met havenzicht

• Het centrum rond de Roode Steen

• Buiten de stad: boerderijkamers in Zwaag en Blokker, goedkoper en rustig

Achtenvijftig tot tachtig euro voor een tweepersoonskamer, met ontbijt vaak inbegrepen bij de kleine adressen.

Hoe je er komt

Vijfendertig minuten met de intercity vanaf Amsterdam Centraal. Het station ligt tien minuten lopen van de haven.

Wanneer je moet komen

Mei tot september voor de haven en het water. In de winter is het centrum stil maar de musea open.

Drukte en timing

De drukte in Hoorn is voorspelbaar en daarmee te vermijden. Tussen elf uur ’s ochtends en vier uur ’s middags staan de bekendste plekken vol; daarbuiten is het er stil. Dat verschil is groter dan het verschil tussen hoogseizoen en laagseizoen: een zaterdag in oktober om half elf voelt drukker dan een dinsdag in juli om half negen. Wie de dag omdraait — vroeg beginnen, midden op de dag lunchen of wandelen buiten het centrum, en pas na vieren weer terugkomen — ziet dezelfde plaats in een volstrekt ander tempo, en betaalt bovendien minder voor eten en toegang.

Geld en betalen

Nederland is grotendeels contantloos. Vrijwel overal betaal je met pin of telefoon, en een groeiend aantal zaken neemt helemaal geen contant geld meer aan. Creditcards worden in supermarkten en kleine zaken nog steeds niet altijd geaccepteerd — reken op Maestro of V Pay. Fooien zijn niet verplicht; vijf tot tien procent bij goed bedienen is gebruikelijk en afronden naar boven is genoeg. Toeristenbelasting wordt vrijwel altijd apart in rekening gebracht bij het uitchecken, ook als je vooruit hebt betaald.

Zonder auto

Deze provincie is gebouwd voor treinen, bussen, ponten en fietsen. Vrijwel elke plaats in deze gids is bereikbaar met openbaar vervoer, meestal in minder dan een uur vanaf Amsterdam Centraal, en de veerponten over het IJ en het Noordzeekanaal zijn gratis. Een dagkaart voor de regionale bussen kost minder dan een dag parkeren in een historisch centrum. Reis je met drie of vier personen, dan kan de auto voordeliger uitpakken — zet hem dan aan de rand van de stad neer en stap over op tram of trein.

Reizen met kinderen

Kinderen tot en met elf jaar reizen met de trein voor een paar euro per dag met een Railrunner-kaartje, en jonge kinderen mogen gratis mee op de fiets. Vrijwel elk museum in de provincie heeft een kinderroute, en de meeste stranden hebben een strandtent met speeltoestellen. De grootste beperking is niet het aanbod maar het tempo: reken op twee activiteiten per dag in plaats van vier, en plan de terugreis voor het avondeten in plaats van erna.

Fouten die bezoekers maken

Drie klassiekers. De eerste: te veel plaatsen op één dag, waardoor je vooral treinen en parkeerplaatsen ziet. De tweede: alles rond het middaguur plannen, precies wanneer het overal het drukst en het duurst is. De derde: met de auto naar een historisch centrum rijden waar parkeren zeven euro per uur kost terwijl het station op tien minuten lopen ligt. Wie één plaats per dag kiest, vroeg begint en de auto laat staan, houdt tijd en geld over voor het deel waarvoor hij eigenlijk kwam.

Blijven of teruggaan

De meeste bezoekers doen Hoorn als dagtrip vanuit Amsterdam en missen daarmee de twee uur waarvoor het de moeite loont. Reken het eens door: twee treinkaartjes heen en terug plus een diner in de hoofdstad kost al snel meer dan een tweepersoonskamer buiten het seizoen ter plaatse, inclusief ontbijt. Wie blijft slapen ziet bovendien het ochtendlicht, en dat is in deze provincie — laag, breed, over water — de belangrijkste reden om er te zijn.

Fietsen huren

Een fiets kost tien tot vijftien euro per dag bij een verhuurpunt en ongeveer de helft daarvan bij een hotel dat er zelf een paar heeft staan. E-bikes liggen rond de dertig euro. Reserveer in het weekend vooruit; in Hoorn en omgeving zijn de verhuurpunten op zonnige zaterdagen voor de middag leeg. Let op twee dingen: neem een fiets met handremmen als je niet gewend bent aan terugtraprem, en zet hem altijd op slot aan een vast punt, ook in dorpen waar dat overdreven lijkt.

Toegankelijkheid

Nieuwe hotels en musea zijn vrijwel altijd rolstoeltoegankelijk; historische panden zelden. Grachtenpanden en oude vissershuizen hebben steile, smalle trappen en geen lift, en dat geldt ook voor veel van de goedkoopste kamers. Vraag er expliciet naar bij het boeken, ook wanneer een site meldt dat er een lift is — die stopt in een monumentaal pand soms pas op de tweede verdieping. Stations in Noord-Holland zijn grotendeels stapvrij; de veerponten zijn dat allemaal.

Het beste licht

Fotografen komen hier voor twee momenten: het eerste uur na zonsopgang en het laatste uur ervoor. Het vlakke landschap en het water geven een zacht, laag licht dat in de zomer tot half tien ’s avonds duurt. In Hoorn betekent dat concreet: het drukste uitzicht van de dag is om drie uur een muur van mensen en om acht uur helemaal leeg. Bij bewolking werkt het tegenovergestelde — dan zijn de gevels en de binnenplaatsen op hun mooist en het strand op zijn saaist.

Combineren met de buurt

Noord-Holland is smal: van de Noordzee naar het IJsselmeer is het nergens meer dan veertig kilometer. Daardoor laat Hoorn zich bijna altijd combineren met een tweede bestemming zonder dat je een dag aan reizen kwijt bent. De vuistregel is één stad plus één landschap: een ochtend in een historisch centrum en een middag aan het water of in het duin. Dat werkt beter dan twee steden achter elkaar, omdat je anders twee keer hetzelfde soort straat ziet.