Klompen maken: het ambacht op de Zaanse Schans en in Volendam

Waarom hout

Op natte veen- en kleigrond blijft leer niet droog. Populieren- en wilgenhout is licht, waterdicht en goedkoop, en het isoleert beter dan je zou denken.

Elf treinminuten van Amsterdam Centraal, met het bekendste stationsgebouw van Nederland en de Zaanse Schans om de hoek. Het slimste basiskamp van de provincie voor wie Amsterdam wil zien zonder Amsterdamse prijzen.

Hoe ze gemaakt worden

Uit één blok, eerst de buitenvorm, dan uitgehold met een boor en een lepelmes. Een ervaren maker doet er tien minuten over; de demonstratie duurt iets langer.

• De Zaanse Schans met draaiende molens, gratis toegankelijk

• Het gestapelde groene hotel bij het station, opgebouwd uit Zaanse gevels

• Het Czaar Peterhuisje, waar tsaar Peter de Grote scheepsbouw leerde

• De Zaanoever met pakhuizen en de oude fabrieken van Verkade en Duyvis

Waar je het ziet

De klompenmakerij op de Zaanse Schans geeft dagelijks demonstraties, met een verzameling historische modellen. In Volendam en op Marken zit een kleinere variant.

Het bekendste vissersdorp van Nederland, en het meest bezochte. De Dijk is in de zomer een aaneenschakeling van terrassen en klederdrachtfotografen — maar honderd meter landinwaarts is het dorp gewoon een dorp.

Nog in gebruik

Boeren en tuinders dragen ze nog echt. Werkklompen met stalen neus zijn officieel erkende veiligheidsschoenen.

Kopen

Souvenirklompjes kosten een paar euro; een paar echte werkklompen kost dertig tot vijftig en gaat jaren mee.

Waar je slaapt

• Rond station Zaandam: nieuwe ketenhotels met parkeergarage, zelden boven honderd euro

• Zaandijk en Koog aan de Zaan: bed and breakfasts in houten huizen

• Wormer en Jisp: boerderijkamers in het veenweidegebied

Vierenvijftig tot vijfentachtig euro, ongeveer de helft van Amsterdam voor hetzelfde niveau. Parkeren is hier nog gratis of goedkoop.

Hoe je er komt

Elf minuten met de sprinter naar Amsterdam Centraal, negentien naar Haarlem. Station Zaandijk-Zaanse Schans ligt acht minuten lopen van de eerste molen.

Wanneer je moet komen

April en mei voor het licht en de weidevogels, oktober voor de laagste prijzen. Vermijd zaterdagmiddag op de Schans in het hoogseizoen.

Drukte en timing

De drukte in Zaandam is voorspelbaar en daarmee te vermijden. Tussen elf uur ’s ochtends en vier uur ’s middags staan de bekendste plekken vol; daarbuiten is het er stil. Dat verschil is groter dan het verschil tussen hoogseizoen en laagseizoen: een zaterdag in oktober om half elf voelt drukker dan een dinsdag in juli om half negen. Wie de dag omdraait — vroeg beginnen, midden op de dag lunchen of wandelen buiten het centrum, en pas na vieren weer terugkomen — ziet dezelfde plaats in een volstrekt ander tempo, en betaalt bovendien minder voor eten en toegang.

Geld en betalen

Nederland is grotendeels contantloos. Vrijwel overal betaal je met pin of telefoon, en een groeiend aantal zaken neemt helemaal geen contant geld meer aan. Creditcards worden in supermarkten en kleine zaken nog steeds niet altijd geaccepteerd — reken op Maestro of V Pay. Fooien zijn niet verplicht; vijf tot tien procent bij goed bedienen is gebruikelijk en afronden naar boven is genoeg. Toeristenbelasting wordt vrijwel altijd apart in rekening gebracht bij het uitchecken, ook als je vooruit hebt betaald.

Zonder auto

Deze provincie is gebouwd voor treinen, bussen, ponten en fietsen. Vrijwel elke plaats in deze gids is bereikbaar met openbaar vervoer, meestal in minder dan een uur vanaf Amsterdam Centraal, en de veerponten over het IJ en het Noordzeekanaal zijn gratis. Een dagkaart voor de regionale bussen kost minder dan een dag parkeren in een historisch centrum. Reis je met drie of vier personen, dan kan de auto voordeliger uitpakken — zet hem dan aan de rand van de stad neer en stap over op tram of trein.

Reizen met kinderen

Kinderen tot en met elf jaar reizen met de trein voor een paar euro per dag met een Railrunner-kaartje, en jonge kinderen mogen gratis mee op de fiets. Vrijwel elk museum in de provincie heeft een kinderroute, en de meeste stranden hebben een strandtent met speeltoestellen. De grootste beperking is niet het aanbod maar het tempo: reken op twee activiteiten per dag in plaats van vier, en plan de terugreis voor het avondeten in plaats van erna.

Fouten die bezoekers maken

Drie klassiekers. De eerste: te veel plaatsen op één dag, waardoor je vooral treinen en parkeerplaatsen ziet. De tweede: alles rond het middaguur plannen, precies wanneer het overal het drukst en het duurst is. De derde: met de auto naar een historisch centrum rijden waar parkeren zeven euro per uur kost terwijl het station op tien minuten lopen ligt. Wie één plaats per dag kiest, vroeg begint en de auto laat staan, houdt tijd en geld over voor het deel waarvoor hij eigenlijk kwam.

Blijven of teruggaan

De meeste bezoekers doen Zaandam als dagtrip vanuit Amsterdam en missen daarmee de twee uur waarvoor het de moeite loont. Reken het eens door: twee treinkaartjes heen en terug plus een diner in de hoofdstad kost al snel meer dan een tweepersoonskamer buiten het seizoen ter plaatse, inclusief ontbijt. Wie blijft slapen ziet bovendien het ochtendlicht, en dat is in deze provincie — laag, breed, over water — de belangrijkste reden om er te zijn.

Fietsen huren

Een fiets kost tien tot vijftien euro per dag bij een verhuurpunt en ongeveer de helft daarvan bij een hotel dat er zelf een paar heeft staan. E-bikes liggen rond de dertig euro. Reserveer in het weekend vooruit; in Zaandam en omgeving zijn de verhuurpunten op zonnige zaterdagen voor de middag leeg. Let op twee dingen: neem een fiets met handremmen als je niet gewend bent aan terugtraprem, en zet hem altijd op slot aan een vast punt, ook in dorpen waar dat overdreven lijkt.

Toegankelijkheid

Nieuwe hotels en musea zijn vrijwel altijd rolstoeltoegankelijk; historische panden zelden. Grachtenpanden en oude vissershuizen hebben steile, smalle trappen en geen lift, en dat geldt ook voor veel van de goedkoopste kamers. Vraag er expliciet naar bij het boeken, ook wanneer een site meldt dat er een lift is — die stopt in een monumentaal pand soms pas op de tweede verdieping. Stations in Noord-Holland zijn grotendeels stapvrij; de veerponten zijn dat allemaal.

Het beste licht

Fotografen komen hier voor twee momenten: het eerste uur na zonsopgang en het laatste uur ervoor. Het vlakke landschap en het water geven een zacht, laag licht dat in de zomer tot half tien ’s avonds duurt. In Zaandam betekent dat concreet: het drukste uitzicht van de dag is om drie uur een muur van mensen en om acht uur helemaal leeg. Bij bewolking werkt het tegenovergestelde — dan zijn de gevels en de binnenplaatsen op hun mooist en het strand op zijn saaist.