Herfstwandelingen in de Kennemerduinen bij Haarlem

Welke ingang je kiest, en hoe je er komt

De Kennemerduinen strekken zich uit van Zandvoort in het zuiden tot de rand van IJmuiden in het noorden, en de ingang die je kiest bepaalt het karakter van de wandeling. Vanaf station Haarlem rijdt bus 81 in ongeveer 25 minuten naar Bloemendaal aan Zee; vanaf station Zandvoort sta je binnen tien minuten te voet in de duinen. PWN, het waterbedrijf dat het gebied beheert, vraagt bij sommige toegangspunten een klein dagkaartje, en verschillende parkeerplaatsen zijn op droge weekenden in oktober al om 10.00 uur vol. Met de trein aankomen in Overveen of Zandvoort voorkomt dat volledig en kost minder dan een ochtend parkeren.

Wandelaars die een open horizon willen, kunnen het beste aan de kant van Zandvoort beginnen, waar het zand het breedst is en de wind het sterkst. Het deel bij Bloemendaal is beschutter, met een gordel van dennen en struikgewas, en is geschikt voor wie met kinderen wandelt of een rustiger tempo aanhoudt. Het noordelijke stuk richting IJmuiden is op weekdagen het leegst, maar heeft minder gemarkeerde lussen en minder bebording in het Nederlands en Engels, dus neem een papieren kaart mee in plaats van te vertrouwen op een telefoonscherm in de felle lage zon.

Twee klassieke routes, eerlijk getimed

De ronde bij Bloemendaal vanaf de PWN-ingang bij de Zeeweg is ongeveer 5 km en duurt de meeste mensen 75 tot 90 minuten in een ontspannen tempo, met een flauwe klim naar een duintop die uitzicht geeft over de bollenvelden en terug naar de toren van de Grote Kerk. Het pad is aangestampt zand, prima voor sneakers, maar na hevige regen blijft er dagenlang water staan in de lagere delen. September is voor deze route meestal de betere maand: de heide op de hogere hellingen kleurt eind augustus en begin september, en de varens beginnen in de eerste weken van oktober te verkleuren.

Voor een langere ochtend is de oversteek Zandvoort–Bloemendaal ongeveer 9 km en duurt 2,5 tot 3 uur inclusief stops. Je eindigt bij de strandpaviljoens ten zuiden van Bloemendaal aan Zee, die in het weekend tot in november open blijven, hoewel verschillende na het einde van de herfstvakantie in september op weekdagen sluiten. Controleer de openingstijden voordat je daar op lunch rekent. De terugreis met bus 81 naar Haarlem is frequent, maar de laatste rechtstreekse bussen worden in oktober na 20.00 uur schaars, dus plan een finish in de late middag in plaats van bij schemer.

Waar je het beste verblijft

Haarlem is de praktische uitvalsbasis voor deze wandelingen, en het meest gevraagde gebied is het oude centrum rond de Grote Markt en het Teylers Museum, ongeveer tien minuten lopen van het station. Hotels daar zitten in de midden- tot hogere prijsklasse voor de regio, en de weekendtarieven in het najaar stijgen merkbaar rond het Haarlem Jazz- en comedyprogramma in oktober, dus drie tot vier weken vooruit boeken is belangrijker dan in het hoogseizoen. De straten aan de Burgwal en de Spaarne-oever zijn 's nachts rustiger en nog steeds binnen een kwartier lopen van het station.

Zandvoort is geschikt voor wie aan het eind van de dag de zee wil en biedt de kortste wandeling naar het zand, met hotels op een paar minuten van het station en het strand. Het is in het weekend levendiger, maar vanaf eind september doordeweeks leger. Bloemendaal zelf is grotendeels residentieel en duur, met weinig kamers, dus ik zou een reis er niet omheen bouwen. Voor een eerste bezoek met wandelen als hoofddoel zou ik centraal Haarlem boeken en elke ochtend met trein of bus vertrekken.

Praktische details en wat je kunt overslaan

Neem een winddichte laag mee, wat de voorspelling ook zegt; de open duintoppen bij Zandvoort zijn merkbaar kouder en winderiger dan de straten van Haarlem, en het temperatuurverschil voel je binnen enkele minuten nadat je de boomgrens hebt verlaten. Op de westelijke routes is weinig schaduw, dus een hoed en water zijn ook in oktober belangrijk. De meeste paden zijn bij kruisingen niet bewegwijzerd, en de genummerde paaltjes zijn bij weinig licht niet altijd leesbaar. Download de PWN-routekaart voordat je het hotel verlaat en houd een papieren exemplaar achter de hand.

Sla de strandwandeling tussen Zandvoort en IJmuiden over bij een krachtige aanlandige wind, en sla de duinen helemaal over na aanhoudende regen, wanneer de lagere paden modderig worden en het wandelen langzaam gaat. Vermijd de ingang bij Bloemendaal op de eerste droge zondag van de herfstvakantie, wanneer de rij bij de parkeerplaats tot aan de Zeeweg reikt. Heb je maar één heldere ochtend, neem dan vroeg de ronde van 5 km bij Bloemendaal en breng de middag door in het Frans Hals Museum in Haarlem in plaats van nog een duinroute toe te voegen.