Museumplein of Haarlem: waar plan je je kunstdag?

Wat Amsterdam heeft

Rijksmuseum, Van Gogh en Stedelijk op driehonderd meter van elkaar. Dat is een concentratie die nergens anders in het land bestaat, met tijdsloten en drukte navenant.

De hoofdstad is de duurste hotelstad van Nederland, maar ook de stad waar het verschil tussen een goede en een slechte boeking het grootst is. Dezelfde kamer aan dezelfde gracht kost in februari honderd euro en in mei driehonderd.

Wat Haarlem heeft

Frans Hals en Teylers: de Gouden Eeuw en de achttiende-eeuwse wetenschap, allebei in gebouwen die zelf onderdeel van de collectie zijn.

• De grachtengordel tussen Brouwersgracht en Amstel, UNESCO-werelderfgoed

• De Jordaan met hofjes, bruine kroegen en de markt op de Noordermarkt

• Museumplein: Rijksmuseum, Van Gogh Museum en Stedelijk op driehonderd meter van elkaar

• Amsterdam-Noord en de NDSM-werf, bereikbaar met de gratis pont

De rekensom

Twee Amsterdamse musea op één dag kost ongeveer vijftig euro en drie uur wachten en lopen. Twee Haarlemse musea kosten dertig euro en geen enkele rij.

Alles wat Amsterdam heeft, dertig procent goedkoper en vijftien treinminuten verderop. Een middeleeuwse Grote Markt, hofjes achter onopvallende deuren en het strand van Bloemendaal op tien kilometer.

De slimme combinatie

Ochtend in Amsterdam bij opening voor één groot museum, middagtrein naar Haarlem voor het tweede. Vijftien minuten reistijd tussen beide.

Museumkaart

Alle genoemde musea zitten erin. Vanaf vier bezoeken verdient de kaart zich terug, ook voor bezoekers uit het buitenland.

Waar je slaapt

• Haarlemmerbuurt en Westerdok: grachtenpanden aan de rand van het centrum, dertig euro onder Herengracht-niveau

• Amsterdam-Noord: de grootste prijsbreker, gratis pont die de hele nacht vaart

• De Pijp en Oost: boetiekhotels tussen de bewoners, tien minuten met de tram naar het centrum

Reken op 12,5 procent toeristenbelasting plus een vast bedrag per persoon per nacht — het hoogste tarief van Europa. Vergelijk altijd de totaalprijs, niet de kamerprijs.

Hoe je er komt

Vanaf Schiphol vijftien treinminuten naar Centraal. In de stad zelf loop of fiets je; de tram is zelden sneller dan lopen binnen de grachtengordel.

Wanneer je moet komen

De tweede helft van januari, februari en de weken voor advent zijn het goedkoopst. Vermijd Koningsdag, Sail, het Amsterdam Dance Event en grote RAI-congressen.

Drukte en timing

De drukte in Amsterdam is voorspelbaar en daarmee te vermijden. Tussen elf uur ’s ochtends en vier uur ’s middags staan de bekendste plekken vol; daarbuiten is het er stil. Dat verschil is groter dan het verschil tussen hoogseizoen en laagseizoen: een zaterdag in oktober om half elf voelt drukker dan een dinsdag in juli om half negen. Wie de dag omdraait — vroeg beginnen, midden op de dag lunchen of wandelen buiten het centrum, en pas na vieren weer terugkomen — ziet dezelfde plaats in een volstrekt ander tempo, en betaalt bovendien minder voor eten en toegang.

Geld en betalen

Nederland is grotendeels contantloos. Vrijwel overal betaal je met pin of telefoon, en een groeiend aantal zaken neemt helemaal geen contant geld meer aan. Creditcards worden in supermarkten en kleine zaken nog steeds niet altijd geaccepteerd — reken op Maestro of V Pay. Fooien zijn niet verplicht; vijf tot tien procent bij goed bedienen is gebruikelijk en afronden naar boven is genoeg. Toeristenbelasting wordt vrijwel altijd apart in rekening gebracht bij het uitchecken, ook als je vooruit hebt betaald.

Zonder auto

Deze provincie is gebouwd voor treinen, bussen, ponten en fietsen. Vrijwel elke plaats in deze gids is bereikbaar met openbaar vervoer, meestal in minder dan een uur vanaf Amsterdam Centraal, en de veerponten over het IJ en het Noordzeekanaal zijn gratis. Een dagkaart voor de regionale bussen kost minder dan een dag parkeren in een historisch centrum. Reis je met drie of vier personen, dan kan de auto voordeliger uitpakken — zet hem dan aan de rand van de stad neer en stap over op tram of trein.

Reizen met kinderen

Kinderen tot en met elf jaar reizen met de trein voor een paar euro per dag met een Railrunner-kaartje, en jonge kinderen mogen gratis mee op de fiets. Vrijwel elk museum in de provincie heeft een kinderroute, en de meeste stranden hebben een strandtent met speeltoestellen. De grootste beperking is niet het aanbod maar het tempo: reken op twee activiteiten per dag in plaats van vier, en plan de terugreis voor het avondeten in plaats van erna.

Fouten die bezoekers maken

Drie klassiekers. De eerste: te veel plaatsen op één dag, waardoor je vooral treinen en parkeerplaatsen ziet. De tweede: alles rond het middaguur plannen, precies wanneer het overal het drukst en het duurst is. De derde: met de auto naar een historisch centrum rijden waar parkeren zeven euro per uur kost terwijl het station op tien minuten lopen ligt. Wie één plaats per dag kiest, vroeg begint en de auto laat staan, houdt tijd en geld over voor het deel waarvoor hij eigenlijk kwam.

Blijven of teruggaan

De meeste bezoekers doen Amsterdam als dagtrip vanuit Amsterdam en missen daarmee de twee uur waarvoor het de moeite loont. Reken het eens door: twee treinkaartjes heen en terug plus een diner in de hoofdstad kost al snel meer dan een tweepersoonskamer buiten het seizoen ter plaatse, inclusief ontbijt. Wie blijft slapen ziet bovendien het ochtendlicht, en dat is in deze provincie — laag, breed, over water — de belangrijkste reden om er te zijn.

Fietsen huren

Een fiets kost tien tot vijftien euro per dag bij een verhuurpunt en ongeveer de helft daarvan bij een hotel dat er zelf een paar heeft staan. E-bikes liggen rond de dertig euro. Reserveer in het weekend vooruit; in Amsterdam en omgeving zijn de verhuurpunten op zonnige zaterdagen voor de middag leeg. Let op twee dingen: neem een fiets met handremmen als je niet gewend bent aan terugtraprem, en zet hem altijd op slot aan een vast punt, ook in dorpen waar dat overdreven lijkt.

Toegankelijkheid

Nieuwe hotels en musea zijn vrijwel altijd rolstoeltoegankelijk; historische panden zelden. Grachtenpanden en oude vissershuizen hebben steile, smalle trappen en geen lift, en dat geldt ook voor veel van de goedkoopste kamers. Vraag er expliciet naar bij het boeken, ook wanneer een site meldt dat er een lift is — die stopt in een monumentaal pand soms pas op de tweede verdieping. Stations in Noord-Holland zijn grotendeels stapvrij; de veerponten zijn dat allemaal.

Het beste licht

Fotografen komen hier voor twee momenten: het eerste uur na zonsopgang en het laatste uur ervoor. Het vlakke landschap en het water geven een zacht, laag licht dat in de zomer tot half tien ’s avonds duurt. In Amsterdam betekent dat concreet: het drukste uitzicht van de dag is om drie uur een muur van mensen en om acht uur helemaal leeg. Bij bewolking werkt het tegenovergestelde — dan zijn de gevels en de binnenplaatsen op hun mooist en het strand op zijn saaist.