14 fiets- en wandelroutes door Noord-Holland, met de wind mee

Waarom de windrichting je route bepaalt

De heersende wind is hier zuidwest. Rijd je van zuid naar noord of van binnenland naar kust, dan heb je hem in de rug; andersom kost dezelfde afstand anderhalf uur meer. Alle veertien routes hieronder zijn in die richting gepland.

Alles wat Amsterdam heeft, dertig procent goedkoper en vijftien treinminuten verderop. Een middeleeuwse Grote Markt, hofjes achter onopvallende deuren en het strand van Bloemendaal op tien kilometer.

Route 1 en 2: duinen en bos

De Kennemerlandroute is achtendertig kilometer van Haarlem via Zuid-Kennemerland en Zandvoort naar Castricum aan Zee, met hooglanders en damherten bij het Kraansvlak. De Kunstenaars- en Hoogduinenroute is vierentwintig kilometer wandelen van Bergen over de Klimduin naar Schoorl.

• De Grote of Sint-Bavokerk met het Müller-orgel waarop Mozart speelde

• Het Frans Hals Museum in een zeventiende-eeuws oudemannenhuis

• Teylers Museum, het oudste museum van Nederland, nog altijd op daglicht

• De hofjes: een kleine twintig verscholen binnentuinen, gratis toegankelijk

Route 3: van kasteel naar zeesluis

Tweeënveertig kilometer van Slot Assumburg in Heemskerk via Beverwijk naar IJmuiden, waar je zeeschepen door de grootste sluis ter wereld ziet schutten. Slapen kan in het kasteel zelf, dat sinds 1933 als jeugdherberg dienstdoet.

De best bewaarde stervesting van Europa, met dubbele grachten en zes bastions die vanuit de lucht een perfecte ster vormen. Binnen de wallen wonen drieduizend mensen in een stadje van drie straten breed.

Route 4 tot 7: Waterland, molens en vestingen

Van het Muiderslot langs de dijken naar Naarden-Vesting en door naar Waterland (tweeëndertig kilometer). De fluisterboot- en polderlus vanuit Broek in Waterland is achttien kilometer wandelen langs de Beemster. De Zaanroute is achtentwintig kilometer van Zaandam langs de Schans naar Wormerland. De driehoek Purmerend–Edam–Volendam is vijfenveertig kilometer over kanaaldijken.

Route 8 tot 10: de VOC-kust

Van Alkmaar door West-Friesland naar Hoorn (zesendertig kilometer) langs pakhuizen en de Hoofdtoren. De Zuiderzeedijk van Hoorn naar Enkhuizen is dertig kilometer met het Markermeer aan één kant en boomgaarden aan de andere. De stoomtramroute combineert tweeëntwintig kilometer wandelen met een terugreis in een locomotief uit de jaren twintig.

Route 11 tot 13: het hoge noorden

Van de abdij in Egmond-Binnen door het bos naar de vuurtoren van Egmond aan Zee (twintig kilometer). De grote polderroute is tweeënvijftig kilometer van Alkmaar door Breezand en Anna Paulowna naar Den Helder, in het voorjaar dwars door de bollenvelden. De marinevestingroute doet Fort Kijkduin, Willemsoord en de Waddendijk aan.

Route 14: het rondje Texel

Achtenveertig kilometer vanaf de veerhaven via Den Hoorn, Ecomare en de schapenweides naar de rode vuurtoren, en over de hoge Waddendijk met de wind mee terug. Neem de fiets gratis mee op de boot en plan de zeedijk als laatste etappe.

Onderweg slapen

Elke etappe eindigt bij een plek om te overnachten: duinhotels aan de kust, een boetiekhotel binnen de wallen van Naarden, een kasteelherberg in Heemskerk, havenhotels in Hoorn en Enkhuizen en een eco-resort op Texel. Boek in het seizoen weken vooruit; de goede adressen langs deze routes zijn beperkt in aantal.

Praktisch voor beide disciplines

Fietspaden in deze provincie zijn overal gescheiden van autoverkeer en de ondergrond is vlak; reken op achttien tot tweeëntwintig kilometer per uur met wind mee en twaalf tot vijftien tegen. Wandelaars houden vijftien tot achttien kilometer per dag aan en vinden aan het eind van vrijwel elke etappe een station of bushalte.

Waar je slaapt

• Rond het Spaarne: kleine hotels in monumentale panden, uitzicht op het water

• Het centrum binnen de singels: alles op loopafstand, iets duurder

• Haarlem-Noord en Santpoort: rustiger, goedkoper, tien minuten fietsen

Een tweepersoonskamer in het centrum kost buiten het seizoen zestig tot tachtig euro. Een dagretour naar Amsterdam kost ongeveer negen euro per persoon.

Hoe je er komt

Vijftien minuten met de sprinter vanaf Amsterdam Centraal, vier keer per uur. Bus 81 rijdt in twintig minuten naar het strand van Zandvoort en Bloemendaal.

Wanneer je moet komen

April en mei voor de bloembollen in de omgeving, september voor de rust. De kerstmarkt in december maakt het centrum druk maar mooi.

Drukte en timing

De drukte in Haarlem is voorspelbaar en daarmee te vermijden. Tussen elf uur ’s ochtends en vier uur ’s middags staan de bekendste plekken vol; daarbuiten is het er stil. Dat verschil is groter dan het verschil tussen hoogseizoen en laagseizoen: een zaterdag in oktober om half elf voelt drukker dan een dinsdag in juli om half negen. Wie de dag omdraait — vroeg beginnen, midden op de dag lunchen of wandelen buiten het centrum, en pas na vieren weer terugkomen — ziet dezelfde plaats in een volstrekt ander tempo, en betaalt bovendien minder voor eten en toegang.

Geld en betalen

Nederland is grotendeels contantloos. Vrijwel overal betaal je met pin of telefoon, en een groeiend aantal zaken neemt helemaal geen contant geld meer aan. Creditcards worden in supermarkten en kleine zaken nog steeds niet altijd geaccepteerd — reken op Maestro of V Pay. Fooien zijn niet verplicht; vijf tot tien procent bij goed bedienen is gebruikelijk en afronden naar boven is genoeg. Toeristenbelasting wordt vrijwel altijd apart in rekening gebracht bij het uitchecken, ook als je vooruit hebt betaald.

Zonder auto

Deze provincie is gebouwd voor treinen, bussen, ponten en fietsen. Vrijwel elke plaats in deze gids is bereikbaar met openbaar vervoer, meestal in minder dan een uur vanaf Amsterdam Centraal, en de veerponten over het IJ en het Noordzeekanaal zijn gratis. Een dagkaart voor de regionale bussen kost minder dan een dag parkeren in een historisch centrum. Reis je met drie of vier personen, dan kan de auto voordeliger uitpakken — zet hem dan aan de rand van de stad neer en stap over op tram of trein.

Reizen met kinderen

Kinderen tot en met elf jaar reizen met de trein voor een paar euro per dag met een Railrunner-kaartje, en jonge kinderen mogen gratis mee op de fiets. Vrijwel elk museum in de provincie heeft een kinderroute, en de meeste stranden hebben een strandtent met speeltoestellen. De grootste beperking is niet het aanbod maar het tempo: reken op twee activiteiten per dag in plaats van vier, en plan de terugreis voor het avondeten in plaats van erna.

Fouten die bezoekers maken

Drie klassiekers. De eerste: te veel plaatsen op één dag, waardoor je vooral treinen en parkeerplaatsen ziet. De tweede: alles rond het middaguur plannen, precies wanneer het overal het drukst en het duurst is. De derde: met de auto naar een historisch centrum rijden waar parkeren zeven euro per uur kost terwijl het station op tien minuten lopen ligt. Wie één plaats per dag kiest, vroeg begint en de auto laat staan, houdt tijd en geld over voor het deel waarvoor hij eigenlijk kwam.

Blijven of teruggaan

De meeste bezoekers doen Haarlem als dagtrip vanuit Amsterdam en missen daarmee de twee uur waarvoor het de moeite loont. Reken het eens door: twee treinkaartjes heen en terug plus een diner in de hoofdstad kost al snel meer dan een tweepersoonskamer buiten het seizoen ter plaatse, inclusief ontbijt. Wie blijft slapen ziet bovendien het ochtendlicht, en dat is in deze provincie — laag, breed, over water — de belangrijkste reden om er te zijn.